Backride

womanrider1.jpg
My kind of girl. Photo from hdopenroad.com

Adda kam nga sangapamilya iti ruar ti balay mi iti maysa nga malem idi limmabas ni kuya Dan, kaarruba mi, nga naka-motor. Iti likudan na ket kalubbun na ni baket na nga ni ate Bel nga adda nga tarin-backless ti badu na ta dandani makita amin a duri nan.

Nalukmeg diay baket, ket inturtured ku nga haan nga makapugsu ti katawak diay pannakakitak diay bukut na.

“Puunay diay badun ate Bel-en,” kunak ken baket nga adda met nga sikikita. “Bale adda kimmut diay bukut na!”

Kasla kam la madupuy nga nagkatkatawa ti naimas ken awan uni na a katawa

Adda maysa a ukulele (Once There was a ukulele)

ukulele.jpg
♪ Ammom ading tay kay-yarigam, ♫ kas maysa a sabong a kababangluan…♫

(This is not the exact translation of what is written below in my native dialect of Ilocano.

I use Ilocano at home to converse with my wife, my sons, and my relatives in the north and I can say that I’m more proficient in spoken Ilocano than Tagalog.

But music has a different way of touching a soul from deep within and a ukulele did this to me when I bought one for my eldest son. The ukulele unlocked a deeper connection between me and my ethnicity. It’s as if I’ve come home to a very familiar place – a home from long ago.

She was my biological mother. Her lullabies lulled me to sleep as I was in the cradle and she gave me my identity.

In return, I would like to sing her songs and make known her ways of love that she taught her children.

I am an Ilocano. And I thank that red ukulele for showing me my way back to my roots.)

Siak ti agpadipadi idi damu na pay nga inringgur tay inauna nga putut ku nga kayat na kanu ti maaddaan ti ukulele. Umuna ket napanunut ku nga di pay isu nga gasto. Maikadwa ket adda met gitara kun ket napanunut ku nga isun tu ti sursurwen nan nu makadakkel.

Idi bumayag bassit ket napanunot ko met lang nga pipia pay nga musika ti masursuru ken pagduyusan ti rikna na nga haan nga gadgets. Ket isu nga idi sakbay ti bakasyon ti pananglagip kadagiti natay nga ing-inguten ti biag, ket nangala ak ti maysa a ukulele nga agbalor ti sanga ribu sadiay Cubao. Makakatawa ak nga makakita nga dua laeng nga kolor ti adda nga pagpilyak – maysa a nalabaga ken maysa nga pink. ‘Apu,’ kunak toy bagik, ‘naim-imbag la ta nalabagan ngem ta pink nga ukulele aglalo na ket lalaki dagitay dua a kapututak.’

Idi nagatang kun tay ukulele nga adda nga nakasab-it ditoy abagak ket naidumduma ti ragsak nga nariknak. Kasla makitkitakun tay pannakasurpresa ken tay naimas nga isem tay putut kun nu makita na nga nagatang kun tay am-amang na pay nga ibag-baga. Kasla electric guitar ti aw-awitek ket abak na pay ti riknak a kas pudpudnu a rockstar.

Ket idi naiyawid kun ken addaak nga agtuktukar ti Ilocano a samiweng ket adda diak maipalawag nga riknak idi napagbalin ku nga makanta ti damu a nakantak babaen ti ukulele. Kasla adda nagpalting ti lapayag ken riknak. Ti ammok ket nangngeg ku diay uni ti ukulelen idi pay ugma. Mabalin ngata nga isu dagiti tuktukar nga Ilocano nga pagpatpaturug na kanyak ni nanang ku idi ubingak pay wenno amangan nu nangngegak idi agpatpatukar da iti budaan nga napnapanak.

Diak maiyeksplikar diay nariknak. Nagmayat a denggen, kasla ak lang nakaawid ti balay a nabayag a diak nasarungkaran, maysa a balay nga addaan dakkel nga paset iti biagku ken balay nga ammuk nga inay-ayat ku ken inarakup ku ti nairut ket isu met nga kinayepkepan nak iti nabara nga arakup na. Ket isu’t nakariknaak ti talna ken pannakakuntento.

Ilocano ak.

Daytay nasam-it nga tukar ti ukulele ken dagiti kankansion nga Ilocano iti nagpaturug kanyak idi ubingak ket isu da met ti adda nga mangipalagip kanyak nu anyat naggapwak ken nu asinnu ak.

Ilocano ak.

Ket isu ti inak nga nangpadakkel kanyak.

Ilocano ak.

Kanayun ku nga yamanen ken Apu Dios ti inted na kanyak a kinataok a kas anak ken lakay ti amianan. Ket idaton ku boses ko ti panangkantak kadagiti kankansion na a binuyugan ti nagpintas ken nagsam-it nga uni ti ukulele.

 

 

 

(Adda sabali nga nakin-kukua diay ladawan diay ngato.)

Adda Maysa a Puun ti Abokado

Idi adda min nga gabgaburan diay ramut diay nakaiyakaran nan ket sinaludsod nak ni baket: “kasanu ngad nu haan nga agbiag dayta inmulam?”

“Ket agmulaak to man uliten a,” insungbat ku kenkuana a dagus.

image-small-hass-avocado-tree-and-first-born-fruit-parramos-guatemala.jpg
Uray kasla pultit ti ubing nu madurdur ken malaukan gatas ket naimas latta ala! Daytoy a ladawan ket naggapu diay: http://www.maya-ethnobotany.org

Addak nga inyakar diay sango ti balay mi daytay nagtubu nga kayo ti abokado diay suli tapnu iti kasta ket adda ti namnamaen a sangkabassit nga linong diay batog ti tawa ken ridaw, aglalo nu ultimo ti pudut na ken raniag ti init iti tingnga ti aldaw inggat mumalem.

Adda ngata met ti dua nga piye (2 feet) diay abokadon, ket gapuna ta adda nga makiin-innilet diay abokado diay nagbabaetan ti marunggay, kayo ti aratiles, ken aba, ket inyakar mi garud isu ta bareng makadakkel nga nalaing.

Kinalik diay puon na inggana diay ramot tapnu siraramut met laeng nga maiyakar. Ket gapuna ta adda diay suli ti alad diay bassit a kayo, ken haanak met a narwam nga agkalkali kada agmulmula ket adda nga nasugsugat tay ramot diay kayo kasta met tay bukel na bayat ti pananggusud-gusud ku ti bareta kabra. ‘Nadadael mu met tay ramramut ken bukel nan,” kunan baket kanyak. “Bareng agbiag a” sana kuna nga inpasaruno.

Idi adda min nga gabgaburan diay ramut diay nakaiyakaran nan ket sinaludsod nak ni baket: “kasanu ngad nu haan nga agbiag dayta inmulam?”

“Ket agmulaak to man uliten a,” insungbat ku kenkuana a dagus. Diak pinagpanpanunutan ti nabayag diay insungbat ku, basta inbagak laeng nu anya ti agdama a kapanunutak.

“Nagmayat man dayta nga insungbat mu” kunana kanyak nga nasdaaw pay nu kasanuk nga naibaga daydiay. “Dayta ti naimbag nga perspektibo.” Immisemak ti isem nga mangipangas toy bagik ken diay sirib ti maysa a manakem nga adda kadaytay nauneg nga pakayarigan diay insungbat ku.

Naayatanak la unay kadaydiay nga nangngeg mi nga dua. Agpayso nga haanak nga ubingen ta sabali ti panangkita kun ti biag. Haanen nga kas ay-ayam, haan nga puru papauyo ti pada a tao ken tay Namarsua. Ngem sal-it, maysa lang ti kayat na saw-en dayta: lumaklakay nga talaga da taon…

Palpalangsot nga Is-isturya

Malagip ko man laeng dagiti pinnalangsot mi idi high school kami sadiay adayu a disso. Makakatawa ak su nga ilagip ku ditoyen bareng makakatawa ka met nga padak nga anak ti amyanan ken padak nga awan maaramid na nu di ket agbasa ti bulbultit nga pakasaritaan.

xxx

mgaepalDOTcom.jpg
“Dandanik magaw-aten, adda met la pangaldaw kun…” Naggapu diay http://www.mgaepal.com

Mangbulbultit: Nadamag mun tay nagiduggong ket natay?

Mabulbultit: Ala ukin-inam agpayso dayta?! Kasanu?

Mangbulbultit: Wen a ta inpuligad na ti live wire! Hahahahaha

Mabulbultit: Al-it, laglag kan sa…

 

xxx

wwwDOTarticleDOTwnDOTcom2.jpg
Maiparit mangan nga tumangad nu magmagna. http://www.article.wn.com

 

Mangbulbultit: Ket daytay mangmangan balut ket natay?

Mabulbultit: Naatake ngata a…

Mangbulbultit: Haan nga naatake. Magmagna idi, ket idi timmangad nga sumultup ket adda gayam silulukat nga imburnal isu a natnag, nyahahahaha

Mabulbultit: Lukdit…

 

xxx

Nakapanunot met ti isturya na daytay pangpangasen da…

 

xxx

MONGGO WITH MALUNGGAY.jpg
Nagsudin aya! http://www.sayangtist.wordpress.com

 

Daytay mabulbultit itay: Puunay met pinasamak na daydiayen..

Daytay mangbulbultit itay: Apay anya daydiay?

Daytay mabulbultit itay: Binatu da ti balatong ket natay.

Daytay mangbulbultit itay: Anya?!

Daytay mabulbultit itay: Wen a ta idi agligid kuma ket adda nakaubun ti ulu na, nyahahahaha

Daytay mangbulbultit itay: Ukin inam, langgong!

Dagiti Pakasaritaan Daydi Lolo Bilong (Bayat Iti Pudpudno a Pasamak): Lualo

Photo from elmvalecottage.co.uk
Photo from elmvalecottage.co.uk

Madama’t lualo iti maysa a rabii ket adda da lakay Bilong, baket Carmen ken iti buo nga pamilya da nga sipaparintumeng a nakasango iti altar.

Ket bayat iti panagkararag da ket masansan ti panagungik tay baboy nga adda nga nakaapon diay sirok ti balay da. Ket isu’t gapuna nga mapukaw-pukaw da iti pannakaiyulu da iti agdama nga novena.

“Ave Maria, napnu ka iti gracia… ket nainggasatan met ti bunga ti tiyanmo a ni Jesus.”

Kustu kuma nga sungbatan da tay kararag ket nagungik manen tay baboy ket madi nateppelanen ni lakay Bilong ti nagbugkaw ken tay taraken da –

“SWAA! UKIN-INAM NGA BABUY A!!!” sa na pinasarunuan ti “Santa Maria, ina ti Dios…”

Dagiti Pakasaritaan Daydi Lolo Bilong (Bayat Iti Pudpudno a Pasamak): Innapuy

 “Inka man ingato tay innapuy Bilong,” kuna tay baket Carmen. Bimmaba ni lakay Bilong bayat ti panangibaon ti ina na kenkuana.

Iti buo nga balay da, malaksid iti paglutwan, ket adda iti nangatngato a disso a nasupurtaran iti tidtiddek.

Napalabes ti manu a minuto ket awan pay diay innapuy ken kasta met ni lakay Bilong. Isu nga bimmaba ni baket Carmen a mangala kuma kadaydiay innapuy ken mangsapul ken diay inbaon na.

Idi madi na makita diay innapuy diay ayan ti dalikan, ket rimwar ni baket Carmen. Nakita tay baket tay kaldero diay ngato ti sagumaymay iti atep da a pan-aw.

“Bilong!” nagpukkaw tay baket a makaluksaw.

“Apay nang?” kuna tay Bilong idi nagparang ken ina na.

“Apay nga addad’ta tay kaldiro?!” kunana nga situtuldu. Kurang langen nga kiddelen na ti babassit tay anak nan.

“Ket kunam met nga ingatok nang” kunan lakay Bilong.

Buridibud: Aglalaok nga Is-Isturya Para Kadagiti Pada nga Ilocano

Panagibleng

Makatakki la unayen tay putot kun. Tallo nga aldaw ti napalabesen nga paspasungadenmi ti pannakatakki na. Madi na ngata pulus nalapdanen ket bayat ti panagiddes na ket adda ti nairwar na nga kas tangan ti ima a kadakkel na nga pinidot tay inak a lola na sa na napan inbelleng diay basuraan.

Napalabes ti manu a kanito ket sinaludsud ku tay inak.

“Nakatakkin nay?” inintuud ko ta damagek kuma nu adu ti naitakki nan.

“Saan pay,” kunana met nga insungbat. Adda ngem bassit, isu ti kayat na kuma saw-en.

“Anya ngad tay pinidut yu?” kunak nga pinasarunuan.

“Takki.”

Pirmi katawa tay kabsat ku a nakang-ngeg iti saritaan mi. “Like?” kunak ket “like na like” kunana met nga nakangato ti dua a tangan ti ima na…

-0-0-0-

“Nagpigsa Yong…”

Photo from aeraweb.org
Stellar surveying ti topic mi idi ti subject mi nga Higher Surveying. Kayat na saw-en ket, obserbaren mi dagiti bitbituen ken iti relasyon da iti maysa ken maysa nga isu ti mamagbalin ti maysa nga constellation a makuna.
Ket gapuna garud nga iti maysa nga rabii ket nasapa mi nga inset-up dagiti pagsirig mi nga transit ken theodolite. Tapnu intun nanipnget a pirmi ti tangatang ket masirig mi nga nalaing dagiti bitbituen.Umin-inot nga umadalem ti rabii ket maburyong kamin nga agur-uray sunga inrugi met tay mistro min ti agisturya ti bulbultit ket kastoy ti isturya na:
Karabyan ti panagsukat ti tawen ket adda iti maysa nga pangas iti lugar da nga nakigtot idi adda bimtak a paputok iti asideg ti balay na.

Nakarurud tay pangas ket rimwar diay balay na a nagpukpukkaw ken nagkariar.

“Asinno ti nagpaputuk? Rumwar ti natured!” kunana nga nagbugkaw kadagiti kaarruba na.

“Siak, apay adda problemam?” sungbat diay kaarruba na nga pulis a rimwar ti ruangan ti balay da.

Nakarikna ti naglauk nga bain ken buteng tay pangas ket ti laeng naisungbat na ket “nagpigsa yong.”

Napaisem kam amin nga nakang-ngeg diay isturya ti mistro mi. Ken adda met dagiti nagpaggaak kada nagrusdingi.

Ngem ti diak malipatan ket diay maysa nga classmate ko nga nagkatawa ti mangintrimis a katawa nga isu ti pakakatawaan mi nga pirmi nga haan nga diay isturya. Ket inggatta ket makaisem nak pay laeng nga makalagip kadagidiay katkatawa mi.

Ayta ti nasur-suru mi iti Stellar Surveying kadaydiay nga rabii.

-0-0-0-

Dagiti Pakasaritaan Daydi Lolo Bilong (Bayat Iti Pudpudno a Pasamak): Panaguttut

Photo from oddee.com
Agsasango da idi nga sanga-pamilya daydi Bilong, baket Carmen ken dadduma pay idi inpabittak na lattan ti imuttot ni lakay Bilong nga kasla awan kakadwa na.

 “Lumikud ka man met a Bilong nu makauttot ka,” kuna tay baket.

Maysa nga aldaw ket adda da bisbisita na daydi baket Carmen ket agtutugaw da amin nga agsasango diay salas da. Napan limmabas iti nagbabaetan da daydi Bilong. Ket apaglabes na iti nagsasangoan da ket nagsardeng sa imuttot.

“Apay nga immuttut ka dita?” agung-unget nga kunan nang na.

“Ket kunam met nga lumikudak nu makauttutak nang.”

-0-0-0-

Dagiti Pakasaritaan Daydi Lolo Bilong (Bayat Iti Pudpudno a Pasamak): Lapis

Photo from oempromo.com
Apan agbasa daydi Bilong ket inikkan diay ina na a Carmen suna ti lapis.

 “Haan mo pukpukawen a,” kuna tay baket ken lakay Bilong.

Sakbay nga nalpas ti agmalem ket napukaw daydi Bilong tay lapis na. Nangted manen ti baro nga lapis daydi baket ken lakay Bilong karabyan ti pannakapukaw na.

“O, pukawen manen!” kuna daydi nakarurud nga baket Carmen.

Haan pulus napukaw daydi lakay Bilong diay lapis na. Napan na pay ketdi inyaramidan a ti singdan diay lapis na nga maiyukkur diay tengnged na…

-0-0-0-

Dagiti Pakasaritaan Daydi Lolo Bilong (Bayat Iti Pudpudno a Pasamak): Panagbugaw ti Manok

Photo from flickriver.com
“Inka man bugawan tay bilag nga irik Bilong,” kuna tay ina na a Carmen.

 Napalabes iti manu a kanito ket napan kinita tay baket Carmen diay bilag nga irik ket nakita na nga awan ni Bilong nga mangbugbugaw. Napan na sinapul ni lakay Bilong ket nakita na nga matmaturug. Pirmi ti surun tay nang na nga nangriing kadaytay agbantay.

“Kunak nga bugawam diay bilag!” marurrurud a kuna tay baket.

“Ket amman met nang,” kunan lakay Bilong. “Nagsuratak ti SHOO diay karatula ket mabugaw dan tu nu mabasa dagiti manok…”

-0-0-0-

Dagiti Pakasaritaan Daydi Lolo Bilong (Bayat Iti Pudpudno a Pasamak): Panag-Mano

Photo from deviantart.com
Napan nagmano daydi lakay Bilong ken ina na a Carmen iti maysa nga aldaw.

 “Bilong,” kuna tay baket. “Ti kustu nga panag-mano ket mabuyugan ti sarita nga “Dios ___,” nu anya man nagan tay pag-manoam.”

Maysa nga malem ket simmangpet ni lakay Bilong, napan suna ken ina na, innala na tay ima tay baket sa nag-mano, sa na kinuna, “Dios Carmen…”