Backride

womanrider1.jpg
My kind of girl. Photo from hdopenroad.com

Adda kam nga sangapamilya iti ruar ti balay mi iti maysa nga malem idi limmabas ni kuya Dan, kaarruba mi, nga naka-motor. Iti likudan na ket kalubbun na ni baket na nga ni ate Bel nga adda nga tarin-backless ti badu na ta dandani makita amin a duri nan.

Nalukmeg diay baket, ket inturtured ku nga haan nga makapugsu ti katawak diay pannakakitak diay bukut na.

“Puunay diay badun ate Bel-en,” kunak ken baket nga adda met nga sikikita. “Bale adda kimmut diay bukut na!”

Kasla kam la madupuy nga nagkatkatawa ti naimas ken awan uni na a katawa

Parbangon

(Sagut ko ken tay biag toy biag ko)

thJ1T9LFXT.jpg

Arig mo tay linnaaw ti bigbigat

Nalamiis nga pul-oy a mangag-agep toy rupak

Palayupoy mo a bang-ar barukung ku

Ken liwliwa ditoy riknak ken pusok

 

Sika ti inana ti kararwak

Ti naimas a samiweng ditoy lapayag

Sika ti inaldaw a sagut kanyak ti Dios Apo a namarsua

Baro a biag ken naimbag a namnama

 

 

 

tay ladawan ket naggapu sadiay 7-themes.com

Uray Risek Lang ti Sidsida ta Baket

talong.jpg
Dagita kad lang nga makmakan biagko! Toy ladawan ket naggapu kan diay myramar7.blogspot.tw

Uray risek lang ti sidsida ta baket
Kada pukpuklo a nagalipan kamatis
Uray pay naituno wenno nailingta a tarong ken saluyot
Nabuyugan laketdi ti kamatis ken bugguong
Uray laeng naangtit nga padas nga ipangan ta ti sangagabur nga innapuy
Wenno pinenggetan nga amiling nga unay ti pait nan!
Uray tay tinuno nga bangus a naselselan tanglad diay buksit na
Wenno sinigang nga mataan a nalaukan baraniw

Diak man laeng pagduyusan dagita makan kada masidsida nga agkakangina
Awan anya man na kanyak dagita baket
Basta sika laeng ti kadwak iti aldaw, rabii ken agsapa

Adda maysa a ukulele (Once There was a ukulele)

ukulele.jpg
♪ Ammom ading tay kay-yarigam, ♫ kas maysa a sabong a kababangluan…♫

(This is not the exact translation of what is written below in my native dialect of Ilocano.

I use Ilocano at home to converse with my wife, my sons, and my relatives in the north and I can say that I’m more proficient in spoken Ilocano than Tagalog.

But music has a different way of touching a soul from deep within and a ukulele did this to me when I bought one for my eldest son. The ukulele unlocked a deeper connection between me and my ethnicity. It’s as if I’ve come home to a very familiar place – a home from long ago.

She was my biological mother. Her lullabies lulled me to sleep as I was in the cradle and she gave me my identity.

In return, I would like to sing her songs and make known her ways of love that she taught her children.

I am an Ilocano. And I thank that red ukulele for showing me my way back to my roots.)

Siak ti agpadipadi idi damu na pay nga inringgur tay inauna nga putut ku nga kayat na kanu ti maaddaan ti ukulele. Umuna ket napanunut ku nga di pay isu nga gasto. Maikadwa ket adda met gitara kun ket napanunut ku nga isun tu ti sursurwen nan nu makadakkel.

Idi bumayag bassit ket napanunot ko met lang nga pipia pay nga musika ti masursuru ken pagduyusan ti rikna na nga haan nga gadgets. Ket isu nga idi sakbay ti bakasyon ti pananglagip kadagiti natay nga ing-inguten ti biag, ket nangala ak ti maysa a ukulele nga agbalor ti sanga ribu sadiay Cubao. Makakatawa ak nga makakita nga dua laeng nga kolor ti adda nga pagpilyak – maysa a nalabaga ken maysa nga pink. ‘Apu,’ kunak toy bagik, ‘naim-imbag la ta nalabagan ngem ta pink nga ukulele aglalo na ket lalaki dagitay dua a kapututak.’

Idi nagatang kun tay ukulele nga adda nga nakasab-it ditoy abagak ket naidumduma ti ragsak nga nariknak. Kasla makitkitakun tay pannakasurpresa ken tay naimas nga isem tay putut kun nu makita na nga nagatang kun tay am-amang na pay nga ibag-baga. Kasla electric guitar ti aw-awitek ket abak na pay ti riknak a kas pudpudnu a rockstar.

Ket idi naiyawid kun ken addaak nga agtuktukar ti Ilocano a samiweng ket adda diak maipalawag nga riknak idi napagbalin ku nga makanta ti damu a nakantak babaen ti ukulele. Kasla adda nagpalting ti lapayag ken riknak. Ti ammok ket nangngeg ku diay uni ti ukulelen idi pay ugma. Mabalin ngata nga isu dagiti tuktukar nga Ilocano nga pagpatpaturug na kanyak ni nanang ku idi ubingak pay wenno amangan nu nangngegak idi agpatpatukar da iti budaan nga napnapanak.

Diak maiyeksplikar diay nariknak. Nagmayat a denggen, kasla ak lang nakaawid ti balay a nabayag a diak nasarungkaran, maysa a balay nga addaan dakkel nga paset iti biagku ken balay nga ammuk nga inay-ayat ku ken inarakup ku ti nairut ket isu met nga kinayepkepan nak iti nabara nga arakup na. Ket isu’t nakariknaak ti talna ken pannakakuntento.

Ilocano ak.

Daytay nasam-it nga tukar ti ukulele ken dagiti kankansion nga Ilocano iti nagpaturug kanyak idi ubingak ket isu da met ti adda nga mangipalagip kanyak nu anyat naggapwak ken nu asinnu ak.

Ilocano ak.

Ket isu ti inak nga nangpadakkel kanyak.

Ilocano ak.

Kanayun ku nga yamanen ken Apu Dios ti inted na kanyak a kinataok a kas anak ken lakay ti amianan. Ket idaton ku boses ko ti panangkantak kadagiti kankansion na a binuyugan ti nagpintas ken nagsam-it nga uni ti ukulele.

 

 

 

(Adda sabali nga nakin-kukua diay ladawan diay ngato.)

Itan Apu Lakay, Makainana Ka Met Langen

ferdinand-marcos-sr.jpg
Agyaman kami apu lakay. Sapayla kuma ta masapulamun ti inana nga nabayag mu nga kayat nga gun-udenen. Rest in peace apu lakay! Daytoy a ladawan ket naggapo diay http://www.philippineslifestyle.com

Kalpasan ti adu nga tawtawen apu lakay, makainana ka met langen.

Nabayag ka nga nagsagaba sipud idi sibibiag ka pay nga inggana na nga nagsatan ka ti anges. Ket kalpasam nga nagsagaba ket haan nga nalpas nga dagus dagiti rigrigat mu ta adu pay ti napukaw kanyam ken iti pamilyam: manipud kadayta turay mo a kas presidente nga inggana iti respeto iti padam a Pilipino.

Ginura na ka ti sangka-aduan inggana kadagiti ubbing nga awan ti ammo da kadagiti napasamak. Inmula ti nagannak da kada kua da ti nalaus la unay nga gura da kanyam iti puspuso da numan pay haan da nga maawatan dagiti paspasamak idi. Amin nga liblibro nga naisurat para kadagiti agbasbasa ket mangipalagip iti pagarup da nga “kinadakes” mo. Ibagbaga da nga awan naaramid nga naimbag ni Marcos, nga adu ti inpapatay mu a tattao, nga nagabuso ka idi adda ka iti kasta unay idi nagturay ka, nga bilyones kanu ti tinakaw mu a kwarta ti Pilipino.

Nasakit a panunuten nga inggana nga natay ka ket adda nga ipakpakaasi pay ti pakaipunpun mu nga addaan dignidad. Ket nu malagip ku daydi amak nga nu kasta kuma met ti pakapay-an na nga haan pay nga maikkan ti kustu nga respeto nga uray natayen isu ket maladingitanak ti kasta unay.

Ta uray agbalibaliktad ti lubung ket haan nga mapukaw diay kinapudnu nga sika ket nagbalin nga pangulo daytoy pagilian tayo.

Adu dagiti nanggundaway idi madama ti batas military tapnu matungpal da dagiti bukbukud da a plano. Ta ngamin ket ammo da nga haan nga isuda ti aglak-am kadagiti maaramid da ta adda ka nga patudunen da. Ket isuda dagitoy ti nagbalin a puur ti kararwam ken ti pamilyam.

Ket gapu ta sika ti nangiyulug ti desisyon mo idi nga ti laeng arapaap mu ket tumalna daytoy napnuan ribuk ken ken kinadakes na a nagturayam, ket isu met ti gapuna nga naipatay iti nadagsen a baklay ti responsibilidad dita abagam ket sika amin ti pinabasulda.

Sagut kanyam dayta kinasirib mu apu lakay, ket kasta met nga isu’t nagbalin a lunud mu. Ta dayta sirib mu a di da maartapan. Dagiti pagimbagan ti Pilipino nga pinanunut mu ken inar-aramid mu. Pinadakes da amin nga ladawan ti kinataom nga inggana ti ap-appuku da ket awan pulus ti naimbag a pakasaritaam, nu man pay matmatmatan dan ken adda da nga nannanamenen dagiti pagnam-ayan nga naaramid mu.

Adu nga agpaysu ti maaramid ti apal apu lakay. Ta inggana kadagiti kapututan dagiti putputut mu ket laklak-amen da pay laeng ti nakaun-uneg a gura ti tattao kanyam ken tay pamilyan.

Ita nga nagdesisyon ti korte suprema nga umanamong ti karirikna mi nga maipan ka sadiayen tanem mu diay Libingan Ng Mga Bayani. Nu man pay kasta ket ammum nga nalaus la unay ti gura da kanyam ket amangan to laketdi ta kalyen dan to diay tanem mu ket uramen dan to pay dagiti ti tultulang mu. Ket nu man pay kasta apu lakay, mamati ak ti kinaimbag mu ken daytay ayat mu nga nagserbi iti sangailiam. Ta dakami nga padam nga Ilocano ket nakita mi ken narikna mi ti kinaimbag mu ken dagita naimpa-pusuan nga ar-aramid mu nga nagserbi kadakam amin. Isu nga addami nga dawaten ken irupir ti pannakaitanem mu diay disso a kaibatugam ken kasta met nga kaibatugan dagiti naar-aramid mu.

Adda mi met nga idaw-dawat nga sapayla kuma ta rumwar to ti kinaagpaysu nga awan ti dakes a panggep mu ti sabali a tao ta inggana tatta ket awan ti desisyon a mangpaneknek nga adda inaramid mo nga madi. Ngem adda dan nga inusar ti rurud dagiti naallilaw a tattao a kas kalasag tapnu awan mabalin mu ken tapnu mailisi da ti bagbagi da.

Ala ket aginana kan apu lakay. Sapayla kuma ta masapulam met langen ti talna iti kararwam.

Adda Maysa a Puun ti Abokado

Idi adda min nga gabgaburan diay ramut diay nakaiyakaran nan ket sinaludsod nak ni baket: “kasanu ngad nu haan nga agbiag dayta inmulam?”

“Ket agmulaak to man uliten a,” insungbat ku kenkuana a dagus.

image-small-hass-avocado-tree-and-first-born-fruit-parramos-guatemala.jpg
Uray kasla pultit ti ubing nu madurdur ken malaukan gatas ket naimas latta ala! Daytoy a ladawan ket naggapu diay: http://www.maya-ethnobotany.org

Addak nga inyakar diay sango ti balay mi daytay nagtubu nga kayo ti abokado diay suli tapnu iti kasta ket adda ti namnamaen a sangkabassit nga linong diay batog ti tawa ken ridaw, aglalo nu ultimo ti pudut na ken raniag ti init iti tingnga ti aldaw inggat mumalem.

Adda ngata met ti dua nga piye (2 feet) diay abokadon, ket gapuna ta adda nga makiin-innilet diay abokado diay nagbabaetan ti marunggay, kayo ti aratiles, ken aba, ket inyakar mi garud isu ta bareng makadakkel nga nalaing.

Kinalik diay puon na inggana diay ramot tapnu siraramut met laeng nga maiyakar. Ket gapuna ta adda diay suli ti alad diay bassit a kayo, ken haanak met a narwam nga agkalkali kada agmulmula ket adda nga nasugsugat tay ramot diay kayo kasta met tay bukel na bayat ti pananggusud-gusud ku ti bareta kabra. ‘Nadadael mu met tay ramramut ken bukel nan,” kunan baket kanyak. “Bareng agbiag a” sana kuna nga inpasaruno.

Idi adda min nga gabgaburan diay ramut diay nakaiyakaran nan ket sinaludsod nak ni baket: “kasanu ngad nu haan nga agbiag dayta inmulam?”

“Ket agmulaak to man uliten a,” insungbat ku kenkuana a dagus. Diak pinagpanpanunutan ti nabayag diay insungbat ku, basta inbagak laeng nu anya ti agdama a kapanunutak.

“Nagmayat man dayta nga insungbat mu” kunana kanyak nga nasdaaw pay nu kasanuk nga naibaga daydiay. “Dayta ti naimbag nga perspektibo.” Immisemak ti isem nga mangipangas toy bagik ken diay sirib ti maysa a manakem nga adda kadaytay nauneg nga pakayarigan diay insungbat ku.

Naayatanak la unay kadaydiay nga nangngeg mi nga dua. Agpayso nga haanak nga ubingen ta sabali ti panangkita kun ti biag. Haanen nga kas ay-ayam, haan nga puru papauyo ti pada a tao ken tay Namarsua. Ngem sal-it, maysa lang ti kayat na saw-en dayta: lumaklakay nga talaga da taon…

Palpalangsot nga Is-isturya

Malagip ko man laeng dagiti pinnalangsot mi idi high school kami sadiay adayu a disso. Makakatawa ak su nga ilagip ku ditoyen bareng makakatawa ka met nga padak nga anak ti amyanan ken padak nga awan maaramid na nu di ket agbasa ti bulbultit nga pakasaritaan.

xxx

mgaepalDOTcom.jpg
“Dandanik magaw-aten, adda met la pangaldaw kun…” Naggapu diay http://www.mgaepal.com

Mangbulbultit: Nadamag mun tay nagiduggong ket natay?

Mabulbultit: Ala ukin-inam agpayso dayta?! Kasanu?

Mangbulbultit: Wen a ta inpuligad na ti live wire! Hahahahaha

Mabulbultit: Al-it, laglag kan sa…

 

xxx

wwwDOTarticleDOTwnDOTcom2.jpg
Maiparit mangan nga tumangad nu magmagna. http://www.article.wn.com

 

Mangbulbultit: Ket daytay mangmangan balut ket natay?

Mabulbultit: Naatake ngata a…

Mangbulbultit: Haan nga naatake. Magmagna idi, ket idi timmangad nga sumultup ket adda gayam silulukat nga imburnal isu a natnag, nyahahahaha

Mabulbultit: Lukdit…

 

xxx

Nakapanunot met ti isturya na daytay pangpangasen da…

 

xxx

MONGGO WITH MALUNGGAY.jpg
Nagsudin aya! http://www.sayangtist.wordpress.com

 

Daytay mabulbultit itay: Puunay met pinasamak na daydiayen..

Daytay mangbulbultit itay: Apay anya daydiay?

Daytay mabulbultit itay: Binatu da ti balatong ket natay.

Daytay mangbulbultit itay: Anya?!

Daytay mabulbultit itay: Wen a ta idi agligid kuma ket adda nakaubun ti ulu na, nyahahahaha

Daytay mangbulbultit itay: Ukin inam, langgong!

Dagiti Pakasaritaan Daydi Lolo Bilong (Bayat Iti Pudpudno a Pasamak): Lualo

Photo from elmvalecottage.co.uk
Photo from elmvalecottage.co.uk

Madama’t lualo iti maysa a rabii ket adda da lakay Bilong, baket Carmen ken iti buo nga pamilya da nga sipaparintumeng a nakasango iti altar.

Ket bayat iti panagkararag da ket masansan ti panagungik tay baboy nga adda nga nakaapon diay sirok ti balay da. Ket isu’t gapuna nga mapukaw-pukaw da iti pannakaiyulu da iti agdama nga novena.

“Ave Maria, napnu ka iti gracia… ket nainggasatan met ti bunga ti tiyanmo a ni Jesus.”

Kustu kuma nga sungbatan da tay kararag ket nagungik manen tay baboy ket madi nateppelanen ni lakay Bilong ti nagbugkaw ken tay taraken da –

“SWAA! UKIN-INAM NGA BABUY A!!!” sa na pinasarunuan ti “Santa Maria, ina ti Dios…”

Dagiti Pakasaritaan Daydi Lolo Bilong (Bayat Iti Pudpudno a Pasamak): Innapuy

 “Inka man ingato tay innapuy Bilong,” kuna tay baket Carmen. Bimmaba ni lakay Bilong bayat ti panangibaon ti ina na kenkuana.

Iti buo nga balay da, malaksid iti paglutwan, ket adda iti nangatngato a disso a nasupurtaran iti tidtiddek.

Napalabes ti manu a minuto ket awan pay diay innapuy ken kasta met ni lakay Bilong. Isu nga bimmaba ni baket Carmen a mangala kuma kadaydiay innapuy ken mangsapul ken diay inbaon na.

Idi madi na makita diay innapuy diay ayan ti dalikan, ket rimwar ni baket Carmen. Nakita tay baket tay kaldero diay ngato ti sagumaymay iti atep da a pan-aw.

“Bilong!” nagpukkaw tay baket a makaluksaw.

“Apay nang?” kuna tay Bilong idi nagparang ken ina na.

“Apay nga addad’ta tay kaldiro?!” kunana nga situtuldu. Kurang langen nga kiddelen na ti babassit tay anak nan.

“Ket kunam met nga ingatok nang” kunan lakay Bilong.